Czy moje dziecko może mieć zespół Aspergera?
Najbardziej widoczną cechą zespołu Aspergera u dzieci są ponadprzeciętnie nasilone, czasami wręcz obsesyjne, zainteresowania. Tematyka fascynacji dziecka może być bardzo różna i obejmować: klucze i zamki, układy gwiezdne, dinozaury, zespoły muzyczne, gry komputerowe, budowę maszyn, filmy, mitologię, komiksy, zwierzęta i wiele, wiele innych, często odmiennych od powszechnych zainteresowań ich rówieśników. Przedmiotem wszelkich rozmów dziecka staje się jego pasja. Dzieci te potrafią bez przerwy mówić na jeden temat. Ich zabawy i działania w większości skupiają się wokół jednej, wybranej dziedziny. Zafascynowane danym zagadnieniem, potrafią zapamiętywać i gromadzić duże ilości informacji; czasem tworzą zbiory i tabele danych związanych z ulubionym tematem. Zachowania takie mogą wystąpić w każdym wieku; czasami temat jednej fascynacji zajmuje inny, u niektórych osób jedna pasja trwa przez całe życie.
Kolejną cechą charakterystyczną dla osób z zespołem Aspergera jest częściowy lub znaczny brak zdolności do nawiązywania kontaktów z innymi osobami. Już dzieci w wieku przedszkolnym wykazują cechy zachowań aspołecznych: odmawiają uczestnictwa w grupowych zabawach, niechętnie dołączają do zabawy rówieśników, nie dopuszczają kolegów do swoich działań. Jako uczniowie mają trudności z zaakceptowaniem i przystosowaniem się do ogólnych zasad funkcjonowania w szkole. Z trudnością przyswajają niepisane zasady życia społecznego i nie dopasowują swego zachowania do osoby, z którą rozmawiają (np. zarówno do rówieśników, jak i dorosłych zwracają się po imieniu).
Nastoletnim osobom z zespołem Aspergera trudno odnaleźć „wspólny język” z rówieśnikami. Jako osoby o odmiennych zainteresowaniach i odmiennym sposobie funkcjonowania, często zostają wyłączone z grupy, czasami padają ofiarą żartów lub agresji, a brak umiejętności społecznych nasila trudności w nawiązywaniu bliższych relacji interpersonalnych.
Inne trudności, jakie napotykają osoby z zespołem Aspergera w kontakcie z rówieśnikami i innymi osobami, to ograniczenia w opanowaniu funkcji języka. Dosłowne rozumienie znaczeń pewnych słów często doprowadza do dezorientacji i braku zrozumienia pytania. Nie rozumieją one żartów, ironii, przenośni, zwrotów idiomatycznych oraz pojęć abstrakcyjnych. Z kolei ich mowa oraz sposób wypowiedzi czasami określane są jako „profesorskie” (np. używają nadmiernie poprawnych struktur gramatycznych). Niektóre osoby z zespołem Aspergera mówią bardzo cicho, głos innych bywa donośny – często jednak o stałym, niezmiennym natężeniu.
Osoby z zespołem Aspergera wykazują nadmierne przywiązanie do pewnych działań/czynności rutynowych. Bardzo źle znoszą wszelkie nieoczekiwane zmiany planów, stają się drażliwe w nieprzewidzianych sytuacjach (np. niezapowiedziane odwiedziny cioci, zmiana planu lekcji). W skrajnych przypadkach może dochodzić do wybuchów płaczu lub agresji. Osoby z zespołem Aspergera preferują aktywności powtarzalne i niezmienne.
Pamiętajmy, że każda z osób z zespołem Aspergera jest inna i niektóre z cech mogą w ogóle nie występować. Osoby z zespołem Aspergera w inny sposób odbierają docierające do nich informacje, często też inaczej patrzą na świat. Mają także wiele mocnych stron, dzięki którym wspólnie udaje nam się pokonywać trudności.
Poniżej przedstawiamy kwestionariusz do diagnozy przesiewowej osób z zespołem Aspergera. Powstał on na podstawie Kryteriów diagnostycznych zespołu Aspergera wg Gillberga (Gillberg i Gillberg 1989, Gillberg 1991).
Proszę uważnie przeczytać poniższe opisy oraz zaznaczyć czy dane trudności/ zachowanie/ objawy występują u obserwowanej osoby*.
|
Dziwaczna mowa, przejawiająca się co najmniej na dwa sposoby spośród sześciu wymienionych poniżej: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Trudności z mową i językiem, przejawiające się co najmniej na trzy sposoby spośród pięciu wymienionych poniżej: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Trudności w komunikacji niewerbalnej, przejawiające się co najmniej w jeden sposób spośród pięciu wymienionych poniżej: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Samotniczość, przejawiająca się co najmniej na dwa sposoby spośród czterech wymienionych poniżej: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Zaburzenia interakcji społecznych, przejawiające się co najmniej w jeden sposób spośród pięciu wymienionych poniżej: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ciężkie upośledzenie interakcji społecznych opartych na wzajemności, przejawiające się co najmniej na dwa sposoby spośród czterech wymienionych poniżej: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
W pełni absorbujące i wąskie zainteresowania, przejawiające się co najmniej w jeden sposób spośród trzech wymienionych poniżej: |
|
|
|
|
|
|
|
|
Narzucanie określonej rutyny i zainteresowań, przejawiające się co najmniej w jeden sposób spośród dwóch wymienionych poniżej: |
|
|
|
|
|
*Jeśli dane zachowanie występuje u badanego należy wpisać „X” w kratce z prawej strony
