Jak urządzić pokój dla dziecka z autyzmem?
Małgorzata Chmielewska
Niniejsza prezentacja ma na celu pomóc Państwu w przygotowaniu pokoju dla Waszego dziecka. Oczywiście materiał ten stanowi tylko zbiór wskazówek, gdyż każde dziecko rozwija się inaczej, ma inne potrzeby i upodobania. Mamy jednak nadzieję, że wspólnie uda nam się zorganizować optymalną przestrzeń, w której Wasze dziecko z radością będzie poznawać świat.
Urządzając pokój dla dziecka, chcemy stworzyć przestrzeń, w której będzie mogło się rozwijać, bawić i odpoczywać. Jednak potrzeby naszych dzieci nieco odbiegają od przyjętych standardów. Żeby stworzyć środowisko przyjazne osobie z autyzmem powinniśmy postawić się na jej miejscu. Autystyczne dzieci często postrzegają swoje otoczenie jako chaos, który bombarduje rozpraszającymi bodźcami, stając się przyczyną zagrożenia i stresu. Spróbujmy zatem przeorganizować przestrzeń tak, by stała się ona bardziej funkcjonalna i zoptymalizowała rozwój naszego dziecka.
Zacznijmy od kilku kluczowych zasad:
- przestrzeń, w której przebywa dziecko powinna być uporządkowana, bezpieczna i przewidywalna
- ograniczcie ilość bodźców, które mogą rozpraszać lub przestymulować dziecko
- zaaranżujcie przestrzeń tak, by każda aktywność miała swoje miejsce
- rozważnie dobierajcie zabawki, aby zmaksymalizować rozwój dziecka
- wyposażając pokój czy kupując zabawki nieszkodliwe dla zdrowia dzieci, zwracajcie też szczególną uwagę na specjalistyczne atesty i certyfikaty, gwarantujące bezpieczeństwo
- wybierając pokój dla dziecka weźcie pod uwagę bliskie sąsiedztwo łazienki
Urządzamy wnętrze – wyposażenie podstawowe
Kolor i faktura ścian – kluczowymi sprawami w urządzaniu każdego wnętrza są kolor i faktura ścian. W przypadku dzieci z autyzmem proponuję zrezygnować z kolorowych tapet. Nie tylko rozpraszają uwagę dziecka, ale również stanowią prawdziwą pokusę do skubania i odrywania najmniejszej nawet nierówności. W podstawowym modelu proponuję pomalować ściany na jednolity, neutralny i przyjemny dla dziecka kolor (np.: delikatna żółć, zieleń czy brzoskwinia).
Strefy aktywności - dla bardziej wymagających rodziców proponujemy podział pokoju na strefy podstawowych aktywności: strefę nauki, zabawy, ruchu oraz snu/wypoczynku i ubierania się. I tak strefa nauki może być w kolorze żółtym, który sprzyja pracy umysłowej i pobudza zdolność zapamiętywania; strefa snu i wypoczynku w kolorze zielonym, gdyż ma on działanie kojące i uspakajające; strefa zabawy w kolorze morelowym, ponieważ sprzyja on wyzwalaniu potencjału twórczego i pozytywnemu myśleniu; a strefa ruchu w kolorze różowym, który skłania do aktywności.
Pamiętaj: Wybierając farby, podłoża i grunty zwracaj uwagę na ich skład. Unikaj produktów, które zawierają składniki drażniące, wywołujące reakcje alergiczne. Świeżo pomalowane ściany emitują opary nie tylko w czasie malowania, ale również długo po nim. Dobrze jest poszukać firm, które posiadają rekomendację polskiego Towarzystwa Alergologicznego i specjalistyczne atesty.
Podłoga – dobierając podłogę powinniśmy pamiętać przede wszystkim o bezpieczeństwie i zdrowiu naszych dzieci. Najzdrowsze są podłogi drewniane, ekologiczne i hypoalergiczne, które dobrze izolują od zimna. Pamiętajmy, że dziecko większość czasu bawi się, siedząc na podłodze.
Elektryka i oświetlenie – rozplanowując elektrykę w pokoju dziecka powinniście precyzyjnie zaplanować rodzaj i miejsce oświetlenia oraz kontakty na dodatkowe sprzęty takie jak magnetofon czy telewizor.
I tak oświetlenie górne - nie powinno być zbyt jaskrawe (i nie powinno wydawać żadnych dźwięków jak niektóre z halogenów) i zdecydowanie powinno mieć możliwość regulacji natężenia światła. Włącznik do tego rodzaju oświetlenia powinien znajdować się na wysokości dostępnej dla dziecka, tak by swobodnie mogło je włączać i wyłączać w zależności od swoich potrzeb. Musimy bowiem pamiętać, że dla większości naszych dzieci od natężenia światła w pokoju zależy ich komfort i możliwość koncentracji uwagi.
Dodatkowo pomyślcie również o kinkietach, zwłaszcza w strefie zabawy i snu, oraz kontaktach na dodatkowe oświetlenie, takie lampka nocna, czy lampka nad biurkiem/stolikiem do nauki.
Pamiętaj: wybierając kontakty pamiętajcie by miały one specjalne zabezpieczenia chroniące dzieci przed porażeniem prądem lub dokupcie w tym celu specjalne zatyczki.
Wykładzina/dywan – wybierając wykładzinę czy dywan pamiętajmy kilku ważnych zasadach.
Wykładzina/dywan powinny być:
- jak najbardziej jednolite – nawet malutkie kropeczki mogą na długo skupić całą uwagę dziecka uniemożliwiając mu efektywną naukę czy zabawę
- przeciwalergiczne – aby nie obniżały odporności naszego dziecka
- ciepłe – by chroniły je przed zimnem
- łatwe do czyszczenia
Dla bardziej wymagających rodziców polecamy wersję, w której możemy połączyć wykładziny o różnych kolorach (odpowiadających kolorom stref) i fakturach w zależności od strefy aktywności, lub podzielić ją taśmą albo listwami zaznaczając odrębne przestrzenie. I tak w strefie nauki wykładzina powinna być jednolita, łatwa do czyszczenia lub zabezpieczona podkładką uniemożliwiającą zalanie jej wodą podczas malowania farbami czy wgnieceniu ciastoliny, w strefie zabawy może być bardziej fantazyjna, np.: z motywem drogi do jeżdżenia samochodami, w strefie ruchu antypoślizgowa, a w strefie snu cieplejsza, gdyż dziecko porusza się na boso.
Rolety – w pokoju dziecka z autyzmem firanki i zasłonki lepiej zastąpić jednolitymi, jasnymi, ale chroniącymi przed światłem roletami. Dzięki nim o wiele łatwiejsza jest regulacja dopływu promieni słonecznych, które zwłaszcza w okresie letnim mogą być szczególnie uciążliwe dla dzieci z nadwrażliwością wzrokową. Jednocześnie zasłonięcie ich w trakcie nauki umożliwia koncentrację uwagi dzieciom nadmiernie zainteresowanym tym, co się dzieje za oknem. Ponadto rolety ograniczają dziecku kontakt z roztoczami i o wiele trudniej je zerwać ;)
Okna/drzwi balkonowe – pamiętajcie o dodatkowym zabezpieczeniu okien i drzwi balkonowych w zamki lub specjalne blokady, tak by dziecko samodzielnie nie mogło ich otworzyć, kiedy pozostanie samo w pokoju.
Wyciszenie – odpowiednie wyciszenie pokoju, w którym przebywa dziecko z autyzmem ma nierzadko kluczowe znaczenie dla jego komfortu i możliwości skupiania uwagi. Dźwięki dochodzące zza okna (piski bawiących się dzieci, przejeżdżająca karetka, śpiew ptaków czy zwykły gwar uliczny), z wnętrza domu (np.: dźwięk telefonu, odkurzacza, telewizora czy radia), czy nawet szum przepływającej w rurach wody może być dla dziecka z autyzmem źródłem strachu lub koncentracji uwagi słuchowej. W przypadku niektórych dzieci, warto również zainstalować odbojniki uniemożliwiające trzaskanie drzwiami. Urządzając pokój dla naszego malucha pamiętajmy, żeby możliwie jak najdokładniej wyciszyć przestrzeń, w której przebywa, tak by czuło się bezpiecznie i komfortowo. Jest to szczególnie ważne w przypadku dzieci nadwrażliwych słuchowo.
Urządzamy wnętrze – strefa nauki
Dobierając meble do pokoju dziecka zwróćmy szczególną uwagę na kilka szczegółów:
- pamiętajcie o zaokrąglonych kantach mebli lub osłonkach na kanty
- unikajcie mebli, po których dziecko mogłoby się wspinać, żeby dostać np.: ulubioną zabawkę
- szafki, w których trzymacie pomoce do terapii czy sprzęty sportowe, z których dziecko nie może korzystać samodzielnie wyposażcie w zamki
- w przypadku dzieci nadwrażliwych i niedowrażliwych słuchowo pomyślcie o specjalnych odbojnikach uniemożliwiających trzaskanie drzwiczkami szafek
Stolik/biurko – adekwatny do wzrostu i wieku dziecka. Ustawiony/e pod ścianą, w miejscu gwarantującym odpowiedni dopływ światła.
Krzesełko dla dziecka – dobierajmy adekwatnie do wzrostu, by prawidłowo kształtować postawę dziecka podczas siedzenia.
Krzesełko dla rodzica/terapeuty – ważne, by podczas nauki czy wspólnej zabawy przy stoliku rodzic/terapeuta i dziecko znajdowali się na podobnej wysokości.
Zamykana szafka na pomoce – pomoce wykorzystywane podczas nauki i sesji terapeutycznych (w przypadku dzieci, które takie zajęcia mają na terenie domu) powinny być dostępne tylko i wyłącznie pod kontrolą rodzica. Łatwo bowiem, by z użytecznej pomocy stały się schematyczną zabawką, którą dziecko będzie chciało używać w dowolnie przez siebie wybrany sposób, złoszcząc się, że to dorosły decyduje co i kiedy z nią robić. Dlatego niezwykle użyteczne są w tym przypadku szafki zamykane na kluczyk.
Pudło na nagrody – nagrody lub specjalne zabawki wykorzystywane jako system motywacyjny dla dziecka powinny być szczególnie trudno dostępne w czasie innym niż do tego przeznaczony. Warto też, by były umieszczone w specjalnym, „niepowtarzalnym” pudle czy skrzyni, aby dziecko wiedziało, że ten zbiór jest szczególnie cenny.
Pudełka na pomoce do nauki – kiedy chcemy pobawić się z dzieckiem lub zrealizować zalecany przez terapeutów materiał, najwięcej czasu zajmuje nam najczęściej poszukiwanie odpowiednich pomocy. Możemy ułatwić sobie to zadanie, umieszczając je w specjalnie przygotowanych do tego i opisanych pudełkach. Dzięki właściwemu przechowywaniu materiałów bez trudu odnajdzie je każda z pracujących z dzieckiem osób.
Szafka z szufladami – także pomoce plastyczne powinny mieć swoje miejsce. Ponieważ zdarza się, że dziecko korzysta z nich także w czasie wolnym, powinny być przechowywane w szafce do której ma swobodny dostęp. Jeśli chcemy, by część z nich była zarezerwowana tylko na czas zajęć terapeutycznych, wystarczy zainstalować zamek w jednej z szuflad.
Urządzamy wnętrze – strefa zabawy
Niskie zamykane szafki na zabawki (mogą być z wysuwanymi szufladami) – przestrzeń do zabawy nie ma specjalnych ograniczeń. Pamiętajcie jednak, że musi być tak zorganizowana, żeby dziecko mogło ją łatwo posprzątać, a porozrzucane zabawki nie rozpraszały podczas nauki czy w porze snu.
Półki na książki i układanki – jeśli pokój dziecka nie jest dość obszerny, możecie dodatkowo zawiesić półki na książki i układanki. Pamiętajmy jednak, że to rozwiązanie prowokuje je do wspinania się po meblach i tym samym może być dość niebezpieczne.
Pudełka na zabawki – zabawki, którymi maluch bawi się najczęściej, klocki czy pojazdy, możecie włożyć do zamykanych pudełek i poustawiać je na szafkach. W czacie zabawy pudełka łatwo zdjąć, a potem łatwo posprzątać zabawki.
Zabawki – dobierając zabawki pamiętajcie, że muszą one uczyć i rozwijać. Często zdarza się, że rodzice kupują zabawki, którymi tak naprawdę sami chcieliby się pobawić lub wydaje im się, że powinno bawić się ich dziecko. Nie zaśmiecajcie pokoju zbędnymi rzeczami i szanujcie preferencje dziecka. Dobierajcie zabawki odpowiednie do jego wieku i możliwości. Warto, aby łatwo dostępne były także zabawki, którymi dziecko nauczyło się już bawić zgodnie z przeznaczeniem. Dzięki temu, w czasie wolnym, będzie mogło wykorzystywać nabyte umiejętności.
Urządzamy wnętrze – strefa ruchu
W przypadku części dzieci poza standardowym programem terapeutycznym wymagane są specjalne oddziaływania stymulujące zmysły. W tym celu możecie zainstalować w pokoju bujaczkę, drabinkę do wspinania czy zamontować równoważnię. Pamiętajcie jednak, aby wszystkie nabywane przez Was sprzęty posiadały odpowiednie atesty chroniące bezpieczeństwo i zdrowie dziecka. W celu montażu odpowiednich podwieszeń do bujaczek i innych sprzętów, korzystajcie z porad lub usług specjalistów.
Zakamarek lub szafka na sprzęt – jeśli macie taką możliwość, a pokój dziecka jest wystarczająco duży, wydzielcie przestrzeń na przechowywanie pomocy i sprzętów sportowych. Funkcję tą może również pełnić dodatkowa zamykana szafa, w której będziecie mogli składować wszystkie rzeczy rozpraszające uwagę dziecka lub zagrażające jego bezpieczeństwu, kiedy pozostaje samo w pokoju.
Kosz na koc/śpiwór/poduchy - proste rozwiązanie na dodatkowe pomoce i zabawki. W podobnych koszach możecie trzymać piłki lub inne przydatne przedmioty.
Przykładowe wyposażenie strefy ruchu: mata sensoryczna, trampolina, równoważnia, zawieszany worek do bujania, duże klocki do chodzenia, tunel, bujaczka, kołdra wypełniona fasolą, itp.
Urządzamy wnętrze – strefa snu/wypoczynku i ubierania się
Łóżko/kanapa – dobierając łóżko dla dziecka, pamiętajmy o jego zdrowiu i bezpieczeństwie. Łóżko powinno być dostosowane do wzrostu dziecka. W przypadku młodszych pociech, warto zainstalować odpowiednie zabezpieczenia, żeby dziecko w nocy z niego nie spadło. Dla starszych dzieci warto zainwestować w łóżko składane, które w ciągu dnia będzie mogło przeistoczyć się w strefę relaksu czy oglądania telewizji. Jeśli jednak wybierzecie klasyczne łóżko pamiętajcie o tym, by koniecznie miało skrzynię lub pojemniki na pościel. Pamiętajcie, że chowając pościel w ciągu dnia dodatkowo chronicie zdrowie waszych dzieci podczas snu.
Materac – wybierając materac, zwróćcie szczególną uwagę na właściwości antybakteryjne i antyalergiczne. Dodatkowo możecie go zabezpieczyć w matę uniemożliwiającą przesiąkniecie, jeśli dziecko zsiusia się w nocy.
Pościel – dobierając pościel dla dziecka, musicie zwrócić uwagę na kilka ważnych aspektów. Oczywiście powinna być ona przeciwalergiczna i antybakteryjna. Dobrze, jeśli nie wchłania wilgoci. Dodatkowo w przypadku dzieci niedowrażliwych lub nadwrażliwych czuciowo, ogromne znaczenie ma ciężar pościeli.
Jeśli wasze dziecko ma kłopoty ze snem, długo nie może zasnąć, rozkrywa się lub wciska między łóżko a ścianę, poeksperymentujcie w tym względzie. Znam dzieci, które najlepiej śpią pod kołdrą ważącą prawie 10 kilogramów lub takie którym wystarczy samo prześcieradło.
Poszewka na pościel – w przypadku doboru poszewki również warto sprawdzić czy nasze dziecko nie ma konkretnych preferencji. Często okazuje się bowiem, że rodzaj tkaniny lub kolorystka pościeli mają ogromne znaczenie dla komfortu naszej pociechy.
Narzuta na łóżko – również powinna być przeciwalergiczna, antybakteryjna i nie wchłaniająca wilgoć. Podobnie jak w przypadku poszewki na kołdrę, indywidualnie dobierzcie jej kolorystykę i fakturę do preferencji waszego dziecka.
Szafka nocna - może pełnić funkcję pojemnika na pościel, stolika na lampkę, picie czy magnetofon, miejsca na bieliznę, ulubione lub niezbędne przedmioty, bajki czy książeczki.
Garderoba/Szafa – planując miejsce na ubrania dziecka pamiętajcie, że podstawowym celem jest, by dziecko ubierało się samodzielnie. Ważne zatem jest, aby przestrzeń ta była tak zorganizowana, żeby dziecko samo mogło wziąć z niej ubrania. Jeśli dysponujecie odpowiednio dużą przestrzenią, możecie zaplanować garderobę dla dziecka. Jeśli nie, wystarczy zamykana, dopasowana do wzrostu dziecka szafa, najlepiej z szufladami na bieliznę.
Krzesełko – jak sądzicie, czemu o nim pomyśleliśmy w tym miejscu? Ponieważ samodzielnie ubierające się dziecko musi na czymś usiąść, kiedy np.: zakłada skarpetki. Poza tym, w przypadku młodszych pociech, często towarzyszymy im podczas zasypiania. To miejsce, w którym może usiąść rodzic podczas usypiania dziecka. Dzięki stopniowemu przestawianiu krzesełka możemy też uczyć nasze dziecko jak zasypiać samodzielnie, kiedy będzie na to gotowe.
Urządzamy wnętrze – ważne dodatki
Jeśli chcecie, możecie dodatkowo wyposażyć pokój dziecka w kilka przydatnych dodatków.
Oto nasze pomysły:
Lustro/lustro weneckie – niezwykle przydatne, kiedy chcemy nieinwazyjnie zobaczyć co robi dziecko podczas sesji, zabawy czy snu. Dodatkowo, jeśli dziecko ma zajęcia terapeutyczne w domu ułatwia szkolenie wolontariuszy i terapeutów. Aby wykonać lustro weneckie wystarczy wymienić szybę w drzwiach do pokoju na nietłukące szkło lub plexi i okleić ją folią lustrzaną w taki sposób, by przy odpowiednim przyciemnieniu światła na zewnątrz można było zobaczyć co dzieje się w pokoju. Rozwiązanie to ma dodatkowy atut, gdyż nie musimy instalować wtedy w pokoju dziecka normalnego lustra niezbędnego do ćwiczeń logopedycznych.
Tablica do rysowania – dla części dzieci początek twórczości plastycznej nie jest łatwy. Jeśli chcemy zachęcić dziecko do tego rodzaju aktywności, możemy wyposażyć pokój w tablicę do rysowania mazakami suchościeralnymi lub kredą.
Ściana sukcesów – tablica korkowa lub magnetyczna może się znajdować w pokoju dziecka lub innym dowolnie wybranym przez Was miejscu. Umieszczając na niej prace plastyczne dziecka lub inne przejawy jego twórczości, będziecie budować jego poczucie własnej wartości, zadowolenia z siebie, oraz pokażecie mu, że to co robi jest dla was ważne i wartościowe.
Telewizor / Odtwarzacz dvd – jeśli dziecko korzysta z niego w kontrolowany przez Was sposób, może stanowić cenną pomoc podczas nauki, zabawy czy spędzania czasu wolnego. Ważne jednak, by był zawieszony w bezpiecznym dla niego miejscu i nie był podstawą głównej aktywności dziecka.
Magnetofon – stanowi cenną pomoc podczas nauki, zabaw, czasu wolnego i relaksu. Poza tym, ma dodatkowy atut – można go przestawiać zgodnie z potrzebami lub schować, kiedy nie jest potrzebny.
Komputer/laptop – dla starszych dzieci stanowi często podstawę podczas nauki i swobodnej aktywności. Pamiętajmy jednak, że to my powinniśmy kontrolować czas, jaki dziecko spędza przed komputerem. W tym celu dobrze sprawdza się laptop, którego możemy schować, kiedy nie jest potrzebny. Jeśli jest taka potrzeba, możemy dokupić do niego stację dokującą uniemożliwiającą zrzucenie ze stolika.
Mam nadzieję, że nasz materiał pomógł Wam dostrzec, jak ważną sprawą jest aranżacja przestrzeni dla dziecka z autyzmem, oraz jakie to może mieć konsekwencje dla jego samopoczucia i funkcjonowania. Prezentowane przez nas wskazówki są tylko przykładową propozycją urządzenia pokoju dla Waszych pociech, gdyż nie ma dwójki dzieci o identycznych potrzebach, możliwościach i preferencjach. To Wy, rodzice najlepiej znacie Wasze dzieci, wiecie czego im potrzeba i co lubią, oraz w jakim otoczeniu będą czuły się najlepiej. Mamy nadzieję, że powyższa prezentacja stanie się dla Was inspiracją i ułatwi Wam zadanie. Trzymamy kciuki i życzymy powodzenia!
