Do poprawnej pracy strona potrzebuje obsługi JavaScript!
Zaloguj się

Nie masz konta? zarejestruj się!          Przypomnij hasło.

Specjalistyczne Przedszkole Terapeutyczne dla dzieci z autyzmem czy Przedszkole Integracyjne? Poradnik dla dociekliwego rodzica

.

Specjalistyczne Przedszkole Terapeutyczne dla dzieci z autyzmem czy Przedszkole Integracyjne?

 

 

Artykuł ten napisaliśmy z myślą o rodzicach dzieci będących aktualnie pod opieką przedszkoli terapeutycznych dla dzieci z autyzmem. Opisujemy w nim zarówno oparte na badaniach naukowych kryteria, jak również nasze obserwacje, oparte na najdłuższym wśród placówek prywatnych w Polsce doświadczeniu w prowadzeniu specjalistycznych Terapeutycznych Punktów Przedszkolnych dla dzieci z autyzmem.  Szczególną wagę przykładamy do tego, aby odpowiedzieć na pytanie, które często słyszymy od rodziców: „kiedy moje dziecko będzie gotowe do przedszkola integracyjnego?“.

Dzielimy się również naszą definicją „gotowości do przedszkola integracyjnego“ oraz podpowiadamy, jak mądrze (w dobrym momencie i w odpowiedni sposób) przeprowadzić dziecko do nowego środowiska, kiedy już będzie na to gotowe.

 

Zespół Centrum Terapii Autyzmu SOTIS

 

 

 

Rosnąca wrażliwość społeczna, świadomość rodziców i wiedza lekarzy  sprawia, że coraz większa liczba dzieci  jest kierowana na obserwację pod kątem zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD).  Skutkuje to coraz wcześniejszą diagnozą (najczęściej przed 3 rokiem życia). To z kolei oznacza, że więcej dzieci ma szansę wcześnie otrzymać wsparcie w specjalistycznym przedszkolu terapeutycznym w wymiarze, który dla większości z nich wydaje się optymalny (25-30h/tydzień; w tym artykule nie omawiamy sytuacji tych dzieci z autyzmem, których trudności są na tyle małe, że nie potrzebują intensywnej terapii w takim wymiarze).

U dzieci, u których jest prowadzona tak intensywna terapia, najczęściej około 5-6 roku życia  przychodzi czas na decyzje związane z dalszą terapią i edukacją.

 

Rodzice wspierani przez specjalistów poszukują odpowiedzi na pytanie:

 

Czy moje dziecko powinno uczęszczać dalej do przedszkola terapeutycznego czy może lepsze będzie dla niego przedszkole integracyjne?

 

Zatem, jaka forma oddziaływań terapeutycznych i edukacyjnych jest najbardziej korzystna dla dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu po ok. 2-3 latach intensywnej wczesnej interwencji? I co to właściwie znaczy „najbardziej korzystna“ oraz kto i w jaki sposób powinien to ocenić?

 

 

 

1. Definicja integracji

 

Integrację można zdefiniować jako proces identyfikacji, zrozumienia i przełamywania barier. To pojęcie wykracza poza edukację i dotyczy wszystkich doświadczeń dziecka z autyzmem (Guldberg, 2010; Jones, English, Guldberg, Jordan, Richardson & Waltz, 2008). Tak szerokie rozumienie integracji, oznacza, że dziecko z ASD nie powinno być jedyną osobą przystosowującą się do środowiska, a nauczyciele powinni dopasować swój styl komunikowania się i otoczenie do specyficznych potrzeb dziecka. Wymaga to zrozumienia, że autyzm jest, m.in. zaburzeniem rozwoju społecznego i komunikacji, a uczenie się nowych umiejętności wymaga komunikacji i interakcji z innymi ludźmi (Jordan, 2005; Guldberg, 2010; Jordan & Powell, 1995; Prizant & Rubin, 1999). Przy takim podejściu, edukacja w integracji ma szansę stać się procesem, w którym potrzeby dziecka z ASD są właściwie rozpoznawane i oceniane. Od nauczycieli wymaga to elastyczności w zakresie sposobu nauczania, realizowanego materiału, dopasowania aktywności i dostosowania środowiska fizycznego do potrzeb i możliwości dziecka z autyzmem. Wymaga to od nich również specjalistycznej wiedzy merytorycznej i znajomości metod terapeutycznych o udowodnionej naukowo skuteczności.

 

Jak Państwo wiecie, autyzm jest złożonym i zróżnicowanym zaburzeniem, o szerokim spektrum natężenia objawów, z różnorodnymi zaburzeniami towarzyszącymi (Jordan i Jones, 1999). Dzieci z autyzmem charakteryzują się podobnymi zaburzeniami w trzech obszarach: rozwoju społeczno-emocjonalnego, rozwoju komunikacji, a także w zakresie sztywnych zainteresowań i zachowania (Wing 1996). Należy jednak pamiętać, że autyzm dotyka dzieci na różnym poziomie rozwoju poznawczego, z różnymi trudnościami, mocnymi stronami, a także o różnych osobowościach. Oznacza to, że środowisko edukacyjne i nauczyciele muszą zaspokoić bardzo zróżnicowane potrzeby, wynikające z różnorodności w populacji dzieci z autyzmem (Guldberg, 2010; Howlin & Moore, 1997,  Jordan & Powell, 1995). Interwencja i edukacja dziecka z autyzmem powinna być „skrojona na miarę”, oparta na obserwacji i ocenie rozwoju danego dziecka. Powinna również wspierać motywację dziecka do przezwyciężenia trudności wynikających z zaburzeń osiowych autyzmu i pomagać dziecku w rozwijaniu jego mocnych stron i zainteresowań Guldberg, 2010; Jones, 2008; Jordan, 1999).

Rogers i Vismara (2008) opisują zbiór wskazówek dla rodziców i specjalistów, którymi można kierować się przy wyborze placówki dla dziecka z ASD. Autorki podkreślają, że należy zwrócić uwagę na trzy aspekty:

  • czy placówka pracuje według programów terapeutycznych zakładających pracę nad funkcjonalnymi umiejętnościami, dopasowanych do poziomu rozwoju dziecka, a także czy nauczanie jest intensywne i ma na celu generalizację umiejętności?
  • czy postępy dziecka podlegają stałej obserwacji, a program, zarówno pod względem zawartości, jak technik nauczania, jest modyfikowany tak, aby dziecko mogło robić jak najlepsze postępy, w możliwie krótkim czasie?
  • czy umiejętności nabywane przez dziecko są utrwalane i generalizowane za pomocą funkcjonalnych aktywności w jego środowisku naturalnym, a także przy udziale różnych osób? (NRC, 2001)

 

Bardzo istotną rolę odgrywa doświadczenie zespołu Terapeutycznego w terapiach opartych na dowodach naukowych.

 

W Polsce, oddziały integracyjne przeznaczone są dla dzieci o różnych potrzebach edukacyjnych. W grupie najczęściej jest 15-20 dzieci, z czego ok. 5 ma orzeczenia do kształcenia specjalnego. Zajęcia prowadzone są przez dwóch pedagogów: przedszkolnego  i specjalnego. Dzieci w grupie integracyjnej mają sobie pomagać, służyć wzajemnym wsparciem, a także dostarczać wzorców postaw i zachowań. Bardzo ważne jest, aby dziecko w grupie integracyjnej miało wystarczające kompetencje społeczne i językowe, które pozwolą mu odnaleźć się w codziennych interakcjach z rówieśnikami i nauczycielami.

 

 

 

2. Włączanie dziecka do integracji – kryteria gotowości i sposoby włączania

 

Specjaliści są zgodni, że, w przypadku dzieci z autyzmem, integracja odgrywa ogromną rolę (np. McGee et al., 1994; Schwartz et al., 2004), ale przypominają również, że żadne inne zaburzenie rozwoju nie wymaga tak zaawansowanej i kompleksowej interwencji, oddziałującej na wszystkie sfery rozwoju i aspekty życia dziecka, jak zaburzenia ze spektrum autyzmu (Rogers i Vismara, 2008). Podkreślają również, że nauczyciele pracujący z dzieckiem z autyzmem powinni być przeszkoleni w zakresie osiowych objawów autyzmu i ich wpływu na edukację dziecka, a także powinni mieć solidne podstawy teoretyczne dotyczące trudności, związanych z autyzmem, rozwoju psychomotorycznego i problemów z integracją sensoryczną u dzieci z ASD (English & Essex, 2001; DfES, 2002; NIASA, 2003). Innymi słowy, nauczyciele i terapeuci powinni znać się na rozwoju dziecka z autyzmem i potrafić zastosować tę wiedzę w indywidualnej i grupowej pracy z konkretnym dzieckiem z ASD.

 

Wyżej wymienione źródła podają również, że ze względu na wspomniane wymogi dotyczące umiejętności dziecka z autyzmem, integracja jest właściwa dla starszych i wyżej funkcjonujących dzieci. Z naszych doświadczeń wynika, że wiele dzieci jest gotowych do integracji po ok. dwóch-trzech latach intensywnej, specjalistcznej terapii i edukacji przedszkolnej w wymiarze pk 25h/tydz – w praktyce jest to po prostu bardzo intensywna wczesna interwencja.

Małym dzieciom należy początkowo zapewnić odpowiednią intensywną terapię, ponieważ mogą nie mieć jeszcze odpowiedniej dojrzałości i gotowości do pełnego skorzystania z integracji (Strain, McGee, & Kohler, 2001). W tym podejściu  (zgodnym z  myśleniem o terapii dzieci z autyzmem w Centrum Terapii Autyzmu SOTIS) zakłada się, poprzedzający przejście dziecka do integracji, okres terapii indywidualnej, a także oddziaływań terapeutycznych w małych, wyspecjalizowanych grupach (Strain, McGee, & Kohler, 2001). Badania wskazują, że początkowe intensywne oddziaływania, a także specjalistyczne podejście, przeznaczone specjalnie dla dzieci z autyzmem, mają wyższą skuteczność niż oddziaływania mniej intensywne, a także niż ogólna edukacja specjalna lub integracyjna (NRC, 2001, Reed, Osborne i Corness, 2007; Panerai i in. 2009).  Częstym błędem w Polsce jest posyłanie do placówek integracyjnych nie gotowych do niej dzieci – zaprzepaszczając tym samym szanse na intensywny czas oddziaływań o wyższej skuteczności.

 

W ramach intensywnych, „skrojonych na miarę” oddziaływań potrzebne jest bezpośrednie uczenie dziecka komunikacji, mowy, umiejętności społecznych – nie można zakładać tylko uczenia się przez dziecko od rówieśników/grupy (Guldberg, 2010).  Pamiętajmy, że dzieci z autyzmem lepiej inicjują kontakt w dwójkach i małych grupach (Boyd i in., 2008). Jest to zgodne z naszym podejściem i formułą tzw. „Małej grupy“ – gdzie dzieci w grupie 2-3 osobowej uczą się przede wszystkim nawiązywania i utrzymywania wzajemnych kontaktów. W mniejszej grupie terapeuci mają możliwość wspierania i wzmacniania wzajemnych relacji dzieci (Kishida i Kemp, 2009).

 

Przejście dziecka do edukacji integracyjnej powinno być starannie zaplanowane, ponieważ  błędy w tym procesie mogą znacznie zaburzyć funkcjonowanie dziecka (Forest i in., 2004, Stahmer i Ingersoll, 2004). Doświadczenia kliniczne pokazują, że przygotowanie do przejścia do integracji powinno trwać ok. 6 miesięcy (Denkyirah i Agbeke, 2010), a dziecko powinno mieć następujące umiejętności, które pozwolą mu odnaleźć się w nowej sytuacji:

 

  • umiejętność współpracy z innymi oraz regulacji emocji (Yianni-Coudurier, 2008)

Umiejętność współpracy to, między innymi, samodzielne i często spontaniczne inicjowanie kontaktów z rówieśnikami, nawiązywanie kontaktu wzrokowego z dziećmi i osobami dorosłymi, dzielenie się zabawkami i materiałami podczas zabaw i nauki, słuchanie i wykonywanie poleceń nauczycieli – wydanych do grupy, a także indywidualnie. Dziecko reguluje emocje, jeżeli nie występują u niego zachowania trudne (o których więcej poniżej), a także, gdy potrafi zachować spokój w sytuacjach, które mogą je zdenerwować (np. podczas zamieszania, w chwili hałasu, gdy dzieje się coś niezaplanowanego i nieprzewidywalnego, a także w razie konfliktu z innym dzieckiem). O tym, że dziecko reguluje emocje mówimy również, gdy potrafi w krótkim czasie i samodzielnie wyciszyć się i uspokoić, jeśli się zdenerwuje.

 

  • umiejętność wspólnej zabawy we właściwy sposób (Guldberg, 2010)

Mowa tu o wspólnej, naprzemiennej zabawie, przebiegającej bez nasilonych konfliktów. Dziecko powinno używać zabawek i przedmiotów zgodnie z ich przeznaczeniem, a także zabawa powinna być rozwojowo przybliżona do wieku dziecka. Zabawa powinna być też elastyczna, bez silnych schematów, a dziecko powinno godzić się na wprowadzanie do niej zmian zarówno przez inne dzieci, jak nauczycieli i terapeutów. Dziecko powinno potrafić zakończyć zabawę, posprzątać po sobie na polecenie i bez niego, a następnie spokojnie rozpocząć następną aktywność. 

 

  • brak zachowań trudnych (Yianni-Coudurier, 2008)

Zachowania trudne to m.in. agresja, autoagresja, napady złości/szału, niszczenie przedmiotów, a także nasilone schematyczne i sztywne zachowania, np. przeliczanie butów przed wyjściem, naleganie na podróżowanie zawsze tą samą drogą, czy zabawa zawsze na jeden sposób. Również nasilona nadruchliwość czy problemy z zasypianiem i ze snem bywają zaliczane do zachowań trudnych. 

 

  • uczenie się od rówieśników – skuteczne dopiero na wyższym poziomie umiejętności społecznych/ komunikacji (Gena, 2006).

Uczenie się od rówieśników, to m.in. obserwowanie jak zachowują się rówieśnicy i odpowiednie dopasowanie swojego zachowania, podążanie za grupą, stosowanie się do reguł obowiązujących w grupie – tych ustalonych przez nauczycieli i terapeutów, a także niepisanych reguł wewnątrzgrupowych,  wypracowanych przez dzieci. Bardzo ważna jest tu odpowiednio rozwinięta umiejętność naśladowania.

 

Co 6 miesięcy, każde z dzieci z naszego Punktu Terapeutyczno-Przedszkolnego Magiczna Busola jest oceniane przez konsylium specjalistów również pod tym kątem. Dzięki temu – jeśli uznamy, że dziecko jest gotowe do integracji od września, pracę nad przygotowaniem go do przejścia możemy rozpocząć już w marcu.

Dla wielu rodziców wartością nadrzędną jest posłanie dziecka jak najszybciej do integracji, do dzieci zdrowych. Jest to naturalne pragnienie – pamiętajmy jednak, że dziecko powinno być w tym środowisku, gdzie dynamika jego rozwoju  (postępy) w danym roku przedszkolnym będą największe.

Rogers i Dawson (2010) podają listę typowych umiejętności potrzebnych do przetrwania w przedszkolu integracyjnym lub masowym. Są to m.in. umiejętności społeczne i komunikacyjne, takie jak: czekanie na swoją kolej, spokojne siedzenie, proszenie o pomoc, współpraca z innymi dziećmi, wykonywanie poleceń nauczyciela, słuchanie czytanki, dzielenie się swoimi przemyśleniami i doświadczeniami, komentowanie, zabawa swobodna z rówieśnikami, umiejętność zakończenia zabawy swobodnej, uczestniczenie w zabawach grupowych, samodzielność w toalecie, podczas ubierania się, dbanie o swoją własność, a także umiejętności rozwojowe z zakresu motoryki małej i dużej oraz rozwoju poznawczego.

U wszystkich dzieci będących pod opieką w SOTIS badamy poziom tych umiejętności poprzes skrupulatną obserwację, wystandaryzowane testy, jak również nasze własne narzędzia. Dzięki temu  możemy precyzyjnie określić, czy dziecko już wyrównało najważniejsze opóźnienia względem rówieśników i jest gotowe do integracji – czyli w praktyce poradzenia sobie w znacząco trudniejszym dla siebie środowisku. Gotowe do integracji dziecko bardziej skorzysta i szybciej będzie się uczyło w przedszkolu integracyjnym niż specjalistycznej placówce terapeutycznej.

Wszystkie powyższe umiejętności dziecko z autyzmem powinno opanować zanim pójdzie do przedszkola integracyjnego - aby je opanować i przećwiczyć potrzebne mu jest specjalistyczne i intensywne wsparcie i terapia, której celem jest zmniejszenie różnicy rozwojowej dziecka z autyzmem względem jego rówieśników bez autyzmu.

 

 

 

3. Wskazówki Zespołu Naukowo-Badawczego i Terapeutycznego SOTIS

  • zawsze proś zespół terapeutyczny  o  informacje uzasadniające dlaczego Twoje dziecko jest gotowe lub nie do pójścia do integracji (sugerujemy wykorzystanie wiedzy z powyższego artykułu), oraz poproś o precyzyjną argumentację – „dlaczego przedszkole integracyjne, a nie terapeutyczne“. Nie kończ rozmowy na ogólnikach, nawet tych, które są miłe dla ucha.

 

  • Zadaj sobie pytanie – co to znaczy, że Twoje dziecko  poradzi sobie w przedszkolu integracyjnym?

 

  • Absolutnie nie zakładaj również, że Twoje dziecko nigdy nie będzie gotowe do integracji. Z naszych doświadczeń wynika, że bardzo, bardzo wiele dzieci udaje się skutecznie wprowadzić do przedszkoli i szkół integracyjnych. Prosimy też o zaufanie – nasza wiedza kliniczna, doświadczenie i systematyczna obserwacja pozwala na zaplanowanie przejścia do integracji w najlepszym dla dziecka momencie.

 

  • Jeśli Twoje dziecko rozpoczęło od zbyt wczesnej próby w przedszkolu integracyjnym, nie oznacza to, że nie będzie mogło znowu do niego trafić po intensywnej terapii w przedszkolu terapeutycznym.

 

  • Jeśli Twoje dziecko ma 3 lata i zdiagnozowany autyzm, a psycholog zaleca tylko kilka godzin terapii tygodniowo (niestety ta sytuacja ma często w Polsce miejsce), to najprawdopodobniej Twoje dziecko uczy się nowych umiejętności, lecz ze względu na nieharmonijny rozwój Twojego dziecka, przepaść między nim a typowo rozwijającymi się  dziećmi nie zmniejsza się, a  powiększa (aby dziecko z autyzmem doganiało zdrowych rówieśników, konieczna jest najczęściej terapia w wymiarze ok 25h/tydz). Posyłając je od razu do przedszkola integracyjnego, nigdy nie dowiesz się, o ile szybciej mogłoby się uczyć w miejscu, gdzie prowadzona jest intensywna i specjalistyczna terapia.

 

 

  • Współpracuj z Ośrodkami, które w sposób odpowiedzialny wprowadzają dziecko do przedszkola integracyjnego! (Obecnie współpracujemy z dwoma przedszkolami integracyjnymi – właśnie po to, aby w mądry sposób wprowadzać do nich odpowiednio przygotowane  dzieci*)

 

* Już niedługo znajdziecie Państwo na naszej stronie internetowej listę współpracujących z nami placówek integracyjnych

 

Informujemy, że jako pierwszy ośrodek w Polsce przeprowadzamy również badanie gotowości dziecka z autyzmem do uczęszczania do placówki integracyjnej. Szczegółowe informacje w Placówkach.

 

Szukaj w bazie wiedzy:
Podpowiedź: aby wyszukać odmiany danego słowa użyj `*` np.: wpisując `auty*` system wyszuka słowa: autyzm, autystyczny, autyzmowi itp. Możesz wpisać więcej jak jedno słowo. Minimalna długość słowa brana pod uwagę przy wyszukiwaniu to 3. Podczas szukania brane są pod uwagę wszystkie kategorie.
Specjalistyczne Przedszkole Terapeutyczne dla dzieci z autyzmem czy Przedszkole Integracyjne? Poradnik dla dociekliwego rodzica
Kompleksowa terapia dzieci z autyzmem - główne założenia Programu SOTIS
Artykułów: 2, strony:  1 
2011 © Sotis - wszelkie prawa zastrzeżone